ماهیت تکنولوژی‌های ارتباطی ضد‌انحصار است

 

رشته علوم ارتباطات از جمله رشته‌های با قابلیت‌های متنوع است که پرداخت‌های متعدد بر جنبه‌های مختلف ارتباطی و اطلاعاتی زندگی داشته و از زوایای گوناگون آنها را مورد بررسی و واکاوی قرار می‌دهد؛ چه از آن زمان که با پدیده روزنامه‌نگاری و چاپ و نشر تربیت دانشجو برای آن آغاز شد و چه اینکه کمی بعد موضوع رادیو وتلویزیون را به عنوان رسانه‌های نوظهور زمان خود مورد توجه قرار داد. البته امروز به مطالعه شبکه گسترده‌ای از ابزارهای ارتباطی رسیده است. با تغییرات ایجاد شده، رسانه‌ها خود تحول‌ساز شده‌اند و شبکه‌های ارتباطی در شکل‌گیری و پیشبرد اهداف ملی توسعه حضور محوری دارند. اقتضائات عصر اطلاعات که بر دانش و آگاهی استوار است و در واقع مسیر توسعه از آن می‌گذرد، می‌طلبد پرداخت به مقولات جدید ارتباطی مدنظر قرار بگیرد.

ماهنامه مدیریت ارتباطات با دکتر محمد مهدی فرقانی که سالیان طولانی را هم در عرصه رسانه و هم در عرصه آکادمیک گذارنده و در رصد کردن تحولات ایجاد شده مشارکت فعال دارد، گفت‌وگویی را انجام داده تا از نگاه یک صاحب‌نظر فعال در عرصه ارتباطات کشور به بررسی موضوع جامعه اطلاعاتی، قدرت و کارکرد شبکه‌های ارتباطی و رابطه آن با توسعه و شرایط و ملاحظات ملی پیرامون آن بپردازد.

وی در این گفت‌وگو با ارائه تعاریف مختلف از جامعه اطلاعاتی می‌گوید: جامعه اطلاعاتی جامعه‌ایست که بر زیرساخت اطلاعات بنا شده است و اطلاعات مهم‌ترین کالایی است که در آن جامعه مبادله و مصرف می‌شود. وی در پاسخ به این سؤوال که چه نسبتی را میان توسعه‌یافتگی و جامعه اطلاعاتی می‌بینید؟ می‌گوید:من شخصاً قائل به یک نگرش بینابین هستم. نه معتقدم که باید جامعه اطلاعاتی را به این دلیل که نوعی سیر تکوینی جامعه سرمایه‌داری و در خدمت آن است به کلی نفی کرد و نادیده گرفت و نه می‌شود چنین کاری کرد و نه اینکه خیلی شیفته بود و خوش‌بینانه محض عوارض و پیامدهای منفی‌اش را نادیده گرفت. راهی که به نظر من جهان در حال توسعه می‌تواند طی بکند، راهی است بینابین این دو نقطه. اتفاقاتی که به‌ویژه در حوزه شکل‌گیری و پیشبرد دولت الکترونیک و خدمات الکترونیک دارد می‌افتد خیلی می‌تواند کمک کند به پیشبرد رفاه و توسعه شهری و تأمین حقوق شهروندی اما در عین حال نباید از جنبه‌های سلطه‌جویانه‌اش هم به‌طور کلی غاقل بود. ضمن اینکه به نظر من به نحوه هیستریک هم نباید با این دستاوردها مقابله و مقاومت کرد، چون به نظر می‌آید تکنولوژی این‌قدر سهل‌الوصول شده که خیلی برخوردهای دفعی چاره کار نیست و فقط باید انتخاب و برخورد خلاق داشت، یعنی ما تصمیم بگیریم در چه حوزه‌هایی و چگونه از این امکانات و تکنولوژی‌ها استفاده کنیم و آن را در خدمت آگاهی شهروندان و رشد آگاهی‌شان قرار بدهیم و وقتی در خدمت رشد آگاهی شهروندان قرار گرفت، طبعاً جامعه‌ای مقتدرتر و دولتی کارآمدتر خواهیم داشت.

  متن کامل این گفت‌وگو در سیزدهمین شماره ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است.